Handelsplaatsen elektriciteit

Waar wordt elektriciteit verhandeld?

Elke zakelijke elektriciteitsgebruiker is actief op de elektriciteitsmarkt. De elektriciteitsmarkt bestaat uit verschillende handelsplaatsen waar vraag en aanbod de prijs van elektriciteit bepalen. De meeste elektriciteitsgebruikers kopen hun elektriciteit van een leverancier tegen een vooraf afgesproken prijs of index. Sommige gebruikers kopen hun elektriciteit rechtstreeks op de groothandelsmarkt en een aantal koplopers zijn zelf actief op de elektriciteitsbeurs. Hoe en op welke handelsplaats u elektriciteit koopt heeft rechtstreeks invloed op de prijs die u betaalt.

Rol VEMW
VEMW kent de verschillende handelsplaatsen waar u elektriciteit kunt inkopen. VEMW kent de weg op de elektriciteitsmarkt en VEMW kan u adviseren en bijstaan bij de inkoop van elektriciteit.

Marktplaatsen
De elektriciteitsmarkt is geen tastbare marktplaats. Eigenlijk zijn er drie verschillende marktplaatsen waar vraag en aanbod samen komen:

  • EAN code
    Op uw elektriciteitsaansluiting, gekenmerkt door uw EAN code, komen uw vraag en het aanbod van een leverancier samen.
  • Hoogspanningsnet
    Vraag en aanbod kunnen elkaar ook treffen op het hoogspanningsnet. Elektriciteit die al is gekocht voor een bepaald tijdstip kan binnen de dag en zelfs binnen het uur nog worden verhandeld tussen verschillende partijen.
  • Handelsplatform
    De meest herkenbare marktplaats voor elektriciteit is een handelsplatform. Kopers en verkopers van elektriciteit treffen elkaar op verschillende georganiseerde handelsplatformen zoals APX, Endex of op een zogenaamd brokerscherm.

Spelers
Op de verschillende marktplaatsen van de elektriciteitsmarkt zijn verschillende spelers actief:

  • Eindverbruikers
  • Producenten
  • Leveranciers
  • (beurs) handelaren (brokers & dealers)
  • Market Makers

Handelsplaatsen
Er zijn in theorie twee manieren om elektriciteit in te kopen:

  • Over-the Counter (bilateraal)
    U koopt uw elektriciteit rechtstreeks bij een wederpartij. Handelen is in theorie mogelijk op elk moment van de dag. Onder OTC verstaan we zowel het afsluiten van een contract bij een leverancier, de handel op een brokerschermen en alle andere vormen van rechtstreekse handel tussen partijen. OTC deals zijn bilateraal en partijen lopen altijd het risico dat de wederpartij failliet kan gaan.
  • Op de beurs
    U kunt ook lid van een elektriciteitsbeurs worden en daar uw elektriciteit kopen en verkopen. De beurs is hier uw centrale wederpartij; u bent anoniem alsook de partij van wie u de elektriciteit koopt. U loopt geen risico dat uw wederpartij een deal niet kan nakomen. Daarvoor betaalt u de beurs wel een vergoeding.

Op de markt zijn ook verschillende tussenpersonen actief (bijv. brokers) die voor u elektriciteit kunnen inkopen. Zo'n tussenpersoon kan elektriciteit voor u inkopen op de beurs of op de OTC markt maar kan ook voor u een deal met een leverancier sluiten.

Het overgrote deel van de handel in elektriciteit vindt bilateraal (OTC) plaats. In 2013 wisselde 73% van het totale verhandelde volume bilateraal van eigenaar.

Marktbegrippen
Om de handel op een marktplaats te duiden zijn een aantal begrippen voor u van belang:

  • Liquiditeit: de mate waarin gebruik wordt gemaakt van handel in producten op een handelsplaats bepaalt de zogenaamde liquiditeit. De verhandelde volumes zijn een graadmeter voor het vertrouwen dat marktpartijen hebben in de totstandkoming van doelmatige prijzen op basis van voldoende vraag en aanbod;
  • Volatiliteit: deze geeft een beeld van de mate van spreiding van de prijzen die tot stand komen op basis van vraag en aanbod. Een hoge volatiliteit impliceert een nerveuze handel en laag vertrouwen in de marktuitkomsten;
  • Churn-factor: het aantal malen dat een hoeveelheid elektriciteit van eigenaar wisselt voordat het fysiek geleverd wordt. Hoe hoger de churn-factor, hoe dieper (beter) de handel.
  • Pivotal supplier index (PSI): de pivotal supplier is de leverancier/handelaar waar de markt – gedurende een aantal uren per jaar – niet omheen kan omdat zonder zijn aandeel in de markt onvoldoende stroom voor – fysieke – levering beschikbaar is.
  • Hirschman-Herfindahl index (HHI): deze index geeft aan of er in enige mate sprake is van een dominante marktpartij die – door zijn positie - de prijs zou kunnen bepalen.

Toezicht en marktmonitoring
De Nederlandse toezichthouder ACM houdt toezicht op de elektriciteitsmarkt. De ACM publiceert daarnaast jaarlijks een liquiditeitsmonitor van de groothandelsmarkt voor elektriciteit en eens in de paar jaar een marktmonitor groothandelsmarkten. Deze rapportages verschaffen inzicht in het functioneren van de Nederlandse groothandelselektriciteitsmarkt.