Uit de gascrisis van 2022 – 2023 en de genomen maatregelen zijn lessen getrokken. De Europese Commissie past deze lessen toe bij de totstandkoming van een nieuw raamwerk voor leveringszekerheid blijkens een gelekt voorstel voor een Verordening.
Principes en vuldoelstellingen
Het gelekte document van de Europese Commissie combineert leveringszekerheid op het gebied van gas en elektriciteit. Het voorstel is gericht op een stabiel, betrouwbaar en toekomstbestendig energiesysteem. Hierin staat het goede functioneren van de gas- en elektriciteitsmarkt centraal. Maatregelen die lidstaten nemen om de leveringszekerheid te borgen moeten risico-gestuurd zijn en niet marktverstorend werken. Alleen als laatste redmiddel zijn marktverstorende maatregelen toegestaan. De Commissie lijkt wat dit betreft direct de daad bij het woord te voegen. Uit de gelekte tekst blijkt dat de vuldoelstellingen voor de gasbergingen die sinds 2023 van kracht zijn niet in stand worden gehouden.
Algemeen Directeur VEMW, Hans Grünfeld reageert: “De gelekte tekst voorziet in een goede voorbereiding op een gas- en elektriciteitscrisis. Beide energiesystemen zijn sterk met elkaar verbonden, het is daarom goed dat de Commissie leveringszekerheid voor aardgas en elektriciteit als één geheel benadert."
"Wij zijn ervan overtuigd dat de leveringszekerheid van gas en elektriciteit het beste wordt geborgd door een goed functionerende markt. De wisselwerking tussen vraag en aanbod en de daaruit voortvloeiende prijssignalen zorgen ervoor dat marktpartijen hun gedrag aanpassen aan veranderende omstandigheden. De vuldoelstellingen voor aardgasopslagen die sinds 2023 van kracht zijn, hebben de werking van de gasmarkt verstoord. Het is daarom goed als deze verplichtingen komen te vervallen en de markt meer ruimte krijgt om op een efficiënte manier in de seizoensgebonden vraag naar gas te voorzien. Het lijkt alsof de Europese Commissie lessen heeft getrokken uit de ontstane situatie op de gasmarkt als gevolg van de gascrisis en de daarop opgelegde vuldoelstellingen.”
Gas and electricity coordination group
De gelekte tekst verankert de bestaande Electricity Coordination Group (ECG) en Gas Coordination Group (GCG) in een breder crisis- en leveringszekerheidskader voor de coördinatie van maatregelen door lidstaten t.b.v. de leveringszekerheid. IFIEC Europe, de vertegenwoordiger van VEMW in Brussel, is al jaren vertegenwoordigd in de GCG, maar vreemd genoeg niet in de ECG.
Crisisvoorbereiding
De tekst legt een tweejaarlijkse Europese cyclus vast voor de voorbereiding op energiecrises. Deze begint met het vaststellen van algemene Europese risicoscenario’s en wordt vervolgens uitgewerkt in Europese en regionale crisisscenario’s en geïntegreerde risicoanalyses. Daarna maken lidstaten een eigen nationale risico-analyse en een nationaal voorbereidings- en responsplan, waarbij ook energiebedrijven en vertegenwoordigers van industriële en niet-industriële afnemers worden betrokken. De plannen worden vervolgens iedere twee jaar getest en onderworpen aan een ‘peer review’ door andere lidstaten en de Europese Commissie.
Crisisniveaus
Het document voorziet drie verschillende crisisniveaus; early warning (1), alarm (2) en emergency (3). De crisisniveaus kunnen relevant zijn op lidstaat/regionaal niveau of voor de gehele EU. Pas wanneer alle relevante marktgebaseerde maatregelen zijn ingezet en de energievoorziening nog steeds onvoldoende is, kan het emergency-niveau worden uitgeroepen en mogen niet-marktgebaseerde maatregelen worden ingezet. Voorbeelden zijn het gebruik van strategische gasopslagen, verplichte inzet van elektriciteitsproductie-eenheden, verplichte fuel switching, verlaging spanningsniveau (elektriciteit) of drukniveau (aardgas) in distributienetten.
Waarborgen voor cruciale industrie
Overheden hebben de mogelijkheid om cruciale industrieën te identificeren. Deze krijgen dan prioriteit, naast de prioriteit die beschermde consumenten genieten, om gas te consumeren boven de overige niet-beschermde afnemers. Indien een industrie dit predicaat krijgt moet zij wel zelf extra maatregelen nemen om van gas verzekerd te zijn zoals capaciteitsboekingen bij gasopslagen.
Rol VEMW
Het document betreft nadrukkelijk een gelekte versie. De Europese Commissie moet nog met een officieel voorstel komen. Dit voorstel wordt vervolgens geconsulteerd bij belanghebbenden. VEMW en IFIEC Europe zullen gedurende dit proces opkomen voor de belangen van energie-grootverbruikers.