VEMW: opnieuw hogere belasting op leidingwater is verkeerde prikkel voor verduurzaming
Het kabinet wil de belasting op leidingwater (BOL) per 1 januari 2027 met 10 cent per kubieke meter verhogen. Daarmee komt het tarief uit op €0,54 per m³, bovenop de al eerder aangekondigde afschaffing van het heffingsplafond. VEMW is ongelukkig met deze nieuwe lastenverzwaring voor drinkwatergebruikers.
Met het afschaffen van het heffingsplafond betalen bedrijven vanaf 2027 belasting over iedere kubieke meter drinkwater die zij gebruiken. Daar komt nu een tariefsverhoging van 10 cent per m³ bovenop. Het kabinet verwacht met deze verhoging structureel €111 miljoen extra belastinginkomsten op te halen.
Voor grote afnemers in het mkb en de industrie kan de stapeling van maatregelen leiden tot een aanzienlijke lastenverzwaring. Dat geldt overigens niet alleen voor bedrijven. Ook ziekenhuizen, zwembaden en andere organisaties die voor hun activiteiten zijn aangewezen op drinkwater krijgen hiermee te maken.
Beperkt effect op watergebruik
VEMW betwijfelt sterk of een verdere verhoging van de BOL het gewenste effect heeft op het watergebruik. Uit de door het kabinet uitgevoerde verkenning naar het beprijzen van watergebruik blijkt dat de prijselasticiteit van water laag is. Voor zakelijke gebruikers geldt bovendien dat de beschikbaarheid van water belangrijker is dan de prijs en dat water vaak maar een beperkt aandeel vormt van de totale kosten. Een beperkte prijsverhoging leidt daardoor naar verwachting niet tot significante effecten op het watergebruik.
Ook in de toelichting op het eerder genomen besluit om het heffingsplafond af te schaffen, constateert het kabinet dat de prikkel om water te besparen die van de maatregel uitgaat beperkt is. Het kabinet is met andere woorden bij die maatregel primair uitgegaan van de budgettaire opbrengst. Daarmee is de vraag gerechtvaardigd of de BOL in de huidige vorm wel het meest effectieve instrument is om duurzaam watergebruik te stimuleren.
Drinkwater is niet zomaar vervangbaar
Voor veel waterafhankelijke bedrijven is minder drinkwater gebruiken bovendien niet eenvoudig. In bijvoorbeeld de voedingsmiddelenindustrie is drinkwatergebruik voor een belangrijk deel verbonden met voedselveiligheid, productkwaliteit, reiniging en wettelijke hygiëne-eisen. Het drinkwatergebruik kan daar dus maar beperkt worden beïnvloed. Een hogere belasting leidt dan vooral tot hogere kosten, terwijl het daadwerkelijke watergebruik niet of nauwelijks afneemt.
Daar komt bij dat hogere fiscale lasten ook de investeringsruimte van bedrijven kunnen beperken. Juist investeringen in waterbesparing, waterhergebruik en circulaire watersystemen zijn nodig om het watergebruik daadwerkelijk te verduurzamen. Fiscale lasten zouden niet ten koste moeten gaan van de ruimte voor dergelijke investeringen.
Positief: beperktere grondslag
VEMW is wel positief over een ander onderdeel van de aanpassing van de BOL. Vanaf 2027 wordt alleen nog water van drinkwaterkwaliteit belast. Alternatieve waterstromen, zoals hergebruikt proceswater en oppervlaktewater, vallen buiten de heffing. Dat is belangrijk. Bedrijven die investeren in alternatieve waterbronnen, hergebruik en circulaire oplossingen zouden daardoor niet ook nog eens fiscaal moeten worden benadeeld voor het gebruik van water dat geen drinkwaterkwaliteit heeft.
Help bedrijven verduurzamen
VEMW vindt dat de overheid een stap verder moet gaan. Als het doel daadwerkelijk is om het watergebruik in Nederland te verduurzamen, zouden waterafhankelijke bedrijven en instellingen vooral moeten worden geholpen om hun watergebruik te verminderen en te verduurzamen. Denk aan het stimuleren van waterbesparing, hergebruik van water en innovatieve technologieën, en aan het wegnemen van belemmeringen voor het gebruik van alternatieve waterbronnen. De opbrengsten van de BOL zouden daarbij wat VEMW betreft zoveel mogelijk moeten bijdragen aan het bereiken van dat doel.
Enkel het steeds zwaarder belasten van bedrijven en instellingen die drinkwater nodig hebben, zonder daar voldoende stimulerend beleid voor waterbesparing en circulariteit tegenover te zetten, is een heilloze weg. Een effectieve aanpak vraagt om een combinatie van prikkels, innovatie en investeringen. Daarmee wordt niet alleen het watergebruik verduurzaamd, maar wordt ook voorkomen dat bedrijven die niet zonder drinkwater kunnen worden geconfronteerd met steeds hogere lasten zonder dat zij hun gebruik daadwerkelijk kunnen aanpassen.