Nettarieven blijven stijgen: dringende maatregelen ter bescherming industrie en energietransitie noodzakelijk
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft de inkomstenbesluiten voor de netbeheerders elektriciteit en gas voor 2027 gepubliceerd. Daaruit blijkt dat de nettarieven voor elektriciteit in 2027 en ook de jaren daarna verder zullen stijgen. Voor bedrijven komt de stijging volgend jaar neer op ongeveer 20%. Dat is lager dan de 45% die eerder in het Financieel Investeringsplan Energie-infrastructuur Nederland (FIEN) werd voorzien, doordat een deel van de kosten over meerdere jaren wordt gespreid.
De stijgende nettarieven komen niet als verrassing. Al enkele jaren laten prognoses van netbeheerders zien dat de kosten van de energietransitie, netuitbreidingen en de aanpak van netcongestie leiden tot hogere transporttarieven. Tegelijkertijd worden de gevolgen voor bedrijven steeds zichtbaarder. De nettarieven ontwikkelen zich tot een belangrijke concurrentiefactor voor de Nederlandse industrie en kunnen investeringen in verduurzaming en elektrificatie onder druk zetten.
VEMW vraagt daarom al jaren aandacht voor de betaalbaarheid van de energietransitie, meer transparantie over toekomstige tariefontwikkelingen en maatregelen om grote tariefschokken te voorkomen. Nu duidelijk wordt dat de stijgende lijn zich doorzet, vindt VEMW dat ook de politiek aan zet is. De in het regeerakkoord aangekondigde elektriciteitsenvelop moet volgens VEMW zo snel mogelijk worden ingezet om de concurrentiepositie van bedrijven en de voortgang van de energietransitie te beschermen.
Al jaren zichtbaar in prognoses
De huidige ontwikkelingen zijn al geruime tijd voorzien. In de langjarige tariefprognoses van TenneT werd enkele jaren geleden al zichtbaar dat de transporttarieven na lichte dalingen in 2025 en 2026 fors zouden oplopen in 2027. Ook de komende jaren zullen de tarieven blijven stijgen. Deze stijgingen bouwen voort op een trend die sinds 2022 is ingezet, waarbij de tarieven enorm uit de pas groeien met onze buurlanden.
Daarmee zijn voor energie-intensieve bedrijven de nettarieven inmiddels uitgegroeid tot een belangrijke vestigings- en concurrentiefactor. De stijgende transportkosten komen bovenop hoge energieprijzen, verduurzamingsinvesteringen en toenemende internationale concurrentie. Daarmee raken de nettarieven niet alleen de energierekening, maar ook de investeringskracht van bedrijven. Voor de grote energie-intensieve bedrijven die op het hoogspanningsnet van TenneT aangesloten zijn komt daar ook nog het concurrentienadeel bij van het wegvallen van de kortingsregeling VCR (VolumeCorrectieRegeling). In buurlanden bestaan dergelijke regelingen namelijk nog wel. De stijging van 20% in 2027 komt bovenop tarieven die in sommige gevallen tot vijf keer hoger zijn dan in buurlanden.
VEMW zet betaalbaarheid al jaren op de agenda
VEMW vraagt al geruime tijd aandacht voor de betaalbaarheid van de energietransitie en de gevolgen van stijgende nettarieven. VEMW organiseerde de afgelopen jaren diverse bijeenkomsten, webinars en sessies over de ontwikkeling van transporttarieven, de reguleringsmethode van de ACM en de financiering van de noodzakelijke netinvesteringen. Daarbij heeft VEMW consequent gepleit voor meer transparantie en voorspelbaarheid voor netgebruikers.
Een resultaat daarvan is dat netbeheerders inmiddels steeds vaker langjarige tariefprognoses publiceren om transparantie en zekerheid te kunnen bieden. Zo publiceert TenneT inmiddels een tienjaarsprognose van de ontwikkeling van de transporttarieven, waardoor bedrijven eerder inzicht krijgen in toekomstige kostenontwikkelingen en investeringsbeslissingen beter kunnen onderbouwen. Ook voor het landelijke gastransport zijn in het kader van de nieuwe reguleringsmethode meerjarige prognoses geïntroduceerd.
Daarnaast heeft VEMW zich intensief ingezet binnen het traject rond de nieuwe reguleringsmethode 2027-2031 (REG2027). Samen met andere partijen werd een sectorovereenkomst gesloten waarin afspraken zijn gemaakt om grote tariefschokken te voorkomen. Zo worden bepaalde nacalculaties uitgesmeerd over meerdere jaren in plaats van direct in één tariefjaar verwerkt. Hierdoor verlopen de tariefstijgingen gelijkmatiger en voorspelbaarder. Ook is afgesproken dat TenneT, in lijn met de regionale netbeheerders, geen bouwrente meer mag rekenen. Door het afbouwen van deze bouwrente wordt de tariefstijging in de komende jaren beperkt.
Politiek moet verantwoordelijkheid nemen
Hoewel VEMW zich blijft inzetten voor doelmatige investeringen, transparantie en stabielere tarieven, wordt steeds duidelijker dat de betaalbaarheid van het energiesysteem niet uitsluitend via regulering kan worden opgelost.
De energietransitie vraagt om investeringen die een maatschappelijk en politiek doel dienen. Daarom vindt VEMW dat de politiek nadrukkelijker verantwoordelijkheid moet nemen voor de financiering van tenminste een deel van deze kosten. Met de introductie van de zogenaamde elektriciteitsenvelop in het regeerakkoord geeft de politiek het signaal dat het probleem onderkend wordt. Deze envelop is juist bedoeld om de gevolgen van stijgende elektriciteitskosten voor bedrijven te beperken en de elektrificatie van de economie te ondersteunen.
Nu zeker is dat de nettarieven volgend jaar en de jaren daarna sterk blijven stijgen, is volgens VEMW het moment aangebroken om deze middelen daadwerkelijk in te zetten. Zonder aanvullende maatregelen komt de betaalbaarheid van elektrificatie enorm onder druk, terwijl juist elektrificatie een van de pijlers vormt onder het Nederlandse klimaat- en industriebeleid.
Meer dan een tariefvraagstuk
De discussie over nettarieven gaat daarmee verder dan alleen de hoogte van de energierekening. Het raakt aan de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie, de snelheid van de energietransitie en de vraag hoe de kosten van het toekomstige energiesysteem eerlijk worden verdeeld tussen huidige en toekomstige gebruikers.
Voor VEMW blijft daarom centraal staan dat investeringen noodzakelijk zijn, maar dat tegelijkertijd alles op alles moet worden gezet om de kosten beheersbaar te houden. Doelmatige investeringen, transparantie over toekomstige kosten en politieke keuzes over de financiering van de energietransitie zijn daarbij onmisbaar.
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: "De aangekondigde forse stijging van de nettarieven is niet verrassend, maar wel problematisch. Het schaadt de concurrentiepositie van energie-intensieve industriële bedrijven en belemmert de energie- en industrietransitie. Het is daarom noodzakelijk dat het kabinet zijn verantwoordelijkheid neemt en de toegezegde compensatie voor kwetsbare bedrijven zo snel mogelijk toekent. In het regeerakkoord is hiervoor een bedrag van bijna €500 miljoen per jaar in de zogenaamde elektriciteitsenveloppe gereserveerd. Ik doe een dringend beroep op de regering om deze nu zo snel mogelijk in te zetten om verdere schade te voorkomen."