Met een nieuw Electrification Action Plan en een voorstel voor aanpassing van de Europese elektriciteitsregels wil de Europese Commissie elektrificatie versnellen en de concurrentiekracht van de Europese industrie versterken. Voor lidstaten bevat het pakket verschillende ontwikkelingen. Zo krijgen zij meer ruimte om de belasting op elektriciteit te verlagen en kunnen overheden gemakkelijker investeren in elektriciteitsinfrastructuur. Tegelijkertijd lijkt het erop dat de Commissie een belangrijke kans laat liggen door geen mogelijkheid te creëren om de hoge nettarieven voor energie-intensieve bedrijven gericht te compenseren.
Meer ruimte voor lagere elektriciteitsbelasting
De Europese Commissie wil elektrificatie aantrekkelijker maken dan het gebruik van fossiele energie. Lidstaten krijgen daarom meer ruimte om de belasting op elektriciteit voor energie-intensieve bedrijven te verlagen. Daarbij worden ook de voorwaarden versoepeld om voor deze bedrijven een zeer laag, of zelfs geen, belastingtarief toe te passen.
Voor Nederland is dit een positieve ontwikkeling. De afgelopen jaren is al een duidelijke verschuiving ingezet waarbij de belasting op aardgas geleidelijk stijgt en die op elektriciteit juist daalt. De Europese voorstellen sluiten aan bij deze ontwikkeling en bieden lidstaten meer mogelijkheden om elektrificatie van de industrie verder te ondersteunen.
Hervorming van nettarieven: weinig nieuws voor Nederland
De Commissie wil de Europese regels voor nettarieven moderniseren. Daarbij wordt sterker gestuurd op efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet, onder meer door tijdsafhankelijke tarieven, tarieven voor piekverbruik en prijsprikkels die flexibiliteit stimuleren.
Voor Nederland zijn veel van deze voorstellen echter niet nieuw. Grootverbruikers betalen al grotendeels op basis van gecontracteerd vermogen en piekbelasting. Ook worden met het huidige nettariefstelsel al stappen gezet richting meer tijdsafhankelijke tarieven (Time-of-Use). Daarnaast heeft Nederland eerder onderzoek gedaan naar locatieafhankelijke nettarieven. Daaruit bleek dat de voordelen beperkt zijn en de uitvoeringscomplexiteit juist groot is.
De voorstellen bevestigen daarmee vooral de koers die Nederland al heeft ingezet, maar zullen naar verwachting niet leiden tot ingrijpende veranderingen voor Nederlandse grootverbruikers.
Meer ruimte voor publieke investeringen in het elektriciteitsnet
Een belangrijke wijziging is dat de Commissie expliciet meer ruimte wil bieden voor publieke financiering van elektriciteitsinfrastructuur. Lidstaten kunnen onder voorwaarden overheidsgeld inzetten om investeringen in het elektriciteitsnet te versnellen wanneer dit bijdraagt aan elektrificatie en het verminderen van netcongestie.
Voor Nederland biedt dit kansen. Met name investeringen in het net op zee, de verdere uitbreiding van de hoogspanningsinfrastructuur en grote netversterkingen kunnen hierdoor eenvoudiger worden ondersteund. Juist in een land waar de netcapaciteit en kosten belangrijke belemmeringen vormen voor verduurzaming van de industrie, kan dit een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande financieringsmogelijkheden.
Gemiste kans: geen compensatie van hoge nettarieven
Ondanks de aandacht voor lagere elektriciteitskosten ontbreekt bij de eerste lezing één belangrijk instrument. De Commissie creëert geen mogelijkheid om de hoge nettarieven waarmee energie-intensieve bedrijven worden geconfronteerd direct en gericht te compenseren.
Dat is een gemiste kans. De sterk stijgende transporttarieven drukken steeds zwaarder op de concurrentiepositie van de Nederlandse energie-intensieve industrie en maken investeringen in elektrificatie minder aantrekkelijk. Juist het aanpassen van de Europese staatssteunregels om een gerichte compensatieregeling mogelijk te maken zou een doelmatige en kosteneffectieve manier zijn om bedrijven te ontlasten totdat structurele oplossingen, zoals een gelijk speelveld en ontwikkeling van voldoende vraag, doorgang vinden.
Voor de continuïteit van de energie-intensieve industrie én voor het tempo van de elektrificatie is het van groot belang dat bedrijven de periode tot structurele oplossingen kunnen overbruggen.
Weinig nieuws voor Nederland
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: "Voor Nederland bevatten deze voorstellen relatief weinig nieuws. De verschuiving van belasting van elektriciteit naar aardgas is al ingezet en ook veel voorstellen voor nettarieven kennen we in Nederland al. Juist daarom is het teleurstellend dat de Commissie geen voorstel doet om de Europese staatssteunregels aan te passen, zodat lidstaten energie-intensieve bedrijven gericht kunnen compenseren voor de sterk gestegen nettarieven. Dat zou een effectieve manier zijn om de concurrentiepositie van de industrie te beschermen én elektrificatie op korte termijn haalbaar te houden."