Vandaag publiceerde Netbeheer Nederland de nieuwste editie van het FIEN (Financiële Impact van het Energiebeleid)-rapport. Het nieuwe rapport laat zien dat de kosten voor het elektriciteitsnet tot 2040 nog verder zullen stijgen dan verwacht. Ten opzichte van het FIEN-rapport van vorig jaar stijgt de totale investeringsopgave voor netbeheerders elektriciteit met 32 miljard. Het effect hiervan op de tarieven blijft echter, ondanks stijgingen, beperkt doordat ook wordt uitgegaan van hogere volumeontwikkeling. Daarnaast is het dempingspotentiëel van de totale kosten tot 2040 aangescherpt en kan er, met de juiste maatregelen, 9 tot bijna 33 miljard gedempt worden. Voor VEMW onderschrijft dat investeren alleen niet voldoende is. De uitdaging zit niet alleen in méér bouwen, maar ook in sneller realiseren en slimmer benutten.
Het FIEN
Het FIEN is een periodiek rapport waarin de financiële gevolgen van het Nederlandse energiebeleid inzichtelijk worden gemaakt, met name voor eindgebruikers zoals huishoudens en bedrijven. In dit rapport worden de effecten van beleidsmaatregelen, denk aan subsidies, belastingen, netkosten en investeringen in infrastructuur, samengebracht tot een totaalbeeld van de energierekening op de middellange en lange termijn. Het FIEN komt tot stand op basis van ramingen van onder meer netbeheerders, beleidsanalyses van ministeries en toezichthouders, en scenario’s voor energieprijzen en verbruik. Daarmee biedt het een belangrijk referentiekader voor beleidsmakers en stakeholders om de betaalbaarheid en verdelingseffecten van de energietransitie te beoordelen. Het nieuwe FIEN kijkt naar de periode van 2026 tot 2040, terwijl de vorige editie vanaf 2024 keek.
Druk op betaalbaarheid
Een van de belangrijkste conclusies uit het rapport is dat de elektriciteitskosten voor eindgebruikers de komende jaren aanzienlijk zullen stijgen. De belangrijkste drijver daarachter is de forse uitbreiding van het elektriciteitsnet. Netbeheerders investeren op grote schaal om de groei van duurzame opwek en elektrificatie mogelijk te maken. Deze investeringen zijn noodzakelijk, maar vertalen zich direct in hogere nettarieven. Daar komt bij dat het elektriciteitssysteem complexer wordt. Denk aan kosten voor congestiemanagement, flexibiliteitsmechanismen en balanceringsdiensten. Ook deze kosten landen uiteindelijk bij de gebruiker. Positief is dat de verwachtte stijging in het nieuwe rapport lager is dan in het rapport uit 2024. Op basis van FIEN-2026 nemen de nettarieven voor elektriciteit gemiddeld met ca. 3,7% tot 6,3% per jaar toe, wat betekent dat de tarieven in 2040 ongeveer 1,7 tot 2,3 keer hoger kunnen liggen dan in 2026, maar dat was 2,1 tot 2,6 keer in FIEN24.
Voor de industrie en andere grootverbruikers betekent ook deze, hetzij iets mindere, stijging een verslechtering van het internationale speelveld. Waar concurrenten in andere landen soms profiteren van lagere systeemkosten of gerichtere steunmaatregelen, zien Nederlandse bedrijven hun elektriciteitsrekening oplopen. Dat zet investeringsbeslissingen onder druk en kan de verduurzaming vertragen.
Mogelijkheden om tarieven te dempen
Het FIEN-rapport laat echter ook zien dat er wel degelijk knoppen zijn om aan te draaien. Een belangrijk aandachtspunt is de verdeling van kosten. Niet alle kosten hoeven automatisch via de nettarieven bij eindgebruikers terecht te komen. Er kan bijvoorbeeld worden gekeken naar een (gedeeltelijke) financiering via algemene middelen, zeker wanneer het gaat om bredere maatschappelijke doelen zoals klimaatbeleid. Daarnaast ligt er een duidelijke kans in het beter benutten van het bestaande net. Door efficiënter gebruik, bijvoorbeeld via flexibiliteit en vraagsturing, kan de noodzaak voor, en timing van, investeringen worden beïnvloed.
Focus op resultaat
Algemeen directeur Hans Grünfeld: “Het is goed dat er op grote schaal wordt geïnvesteerd in het net, maar de combinatie van investeringen in het net en betere benutting zouden de groeiende vraag moeten kunnen bedienen zonder dat dit tot almaar hogere tarieven leidt. Daarnaast telt voor onze achterban uiteindelijk maar één ding: resultaat. Bedrijven moeten daadwerkelijk toegang krijgen tot capaciteit, tegen voorspelbare en concurrerende kosten. Hiervoor is het belangrijk dat allereerst een gelijk speelveld in Europa hersteld wordt, met inzet van algemene middelen waar nodig. Daarnaast moeten we de benutting van het bestaande net uitbreiden, dan kan een deel van de wachtenden al direct beschikking krijgen over de benodigde capaciteit.”
Grünfeld vervolgt: “Naast het dempen van tarieven en het beter benutten van het net dient ook de uitbreiding van het net te versnellen. Hier is de overheid, samen met lokale overheden, aan zet. Door vergunnings- en bezwaarprocedures te halveren kan de doorlooptijd van projecten tot een derde verminderd worden.”
Lees het volledige FIEN 2026 - Rapport hier in onze kennisbank.