De geopolitieke ontwikkelingen, de recente crisis in het Midden-Oosten en de lage vulgraad van de ondergrondse gasbergingen leiden tot zorgen over de leveringszekerheid van aardgas en een forse stijging van de gasprijs. De oorlog in Oekraïne heeft in 2022 al een energiecrisis laten zien met historisch hoge gasprijzen, met bijgevolg het afschakelen van industriële productiecapaciteit en compensatie voor de energiekosten voor huishoudens. De hoge prijzen waren mede een gevolg van het in een kort tijdsbestek verplicht vullen van de gasopslagen in Nederland en Europa. Die verplichting stoort de normale gasmarktwerking.
Gasopslag
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: “met het sluiten van het Groningenveld en de geopolitieke ontwikkelingen is Nederland volledig afhankelijk geworden van aardgas uit derde landen. Sinds het omslaan van netto gasproducent naar gasgebruiker in 2018 halen we inmiddels ruim driekwart van het gas uit het buitenland. Het belang van de gasopslagen in Nederland is toegenomen. Op een binnenlands gasverbruik van ruim 30 bcm per jaar bedraagt de opslagcapaciteit in Norg, Grijpskerk en Bergermeer 14,5 bcm. Dat opgeslagen gas – dat nu aan het einde van de winterperiode is gedaald tot nog maar 10 procent van het volume - is niet geoormerkt voor binnenlands verbruik, maar is blootgesteld aan de Europese gasmarkt. Dat roept de vraag op of Nederland niet strategische gasreserves moet aanleggen voor noodsituaties.
Twee van de drie grootste gasopslagen (Norg en Grijpskerk) zijn in bezit van de NAM. Ze zijn tot dit jaar gevuld door gashandelsbedrijf GasTerra, dat het monopolie had om het gas dat in Groningen gewonnen werd, te verhandelen. De partijen achter Gasterra hebben afgesproken het bedrijf in 2026 te ontmantelen omdat de Staat besloten heeft het gasveld in Groningen te sluiten. Dit betekent dat de gasopslagen in Norg en Grijpskerk ook niet meer door GasTerra gevuld zullen worden nadat ze nu bijna leeg opgeleverd worden. TNO-expert Rene Peters opperde onlangs nog de suggestie om de Groningse gasputten strategisch open te houden voor noodsituaties.
Kussengas
Energie-Nederland heeft vorig jaar een onderzoek laten uitvoeren door onder meer HCSS energie-expert Jilles van den Beukel naar de mogelijke inzet van kussengas in bestaande gasopslagen. Dat is gas dat gebruikt wordt om een gasberging op druk te houden. Alleen al in Norg zou 5 bcm kussengas mogelijk ingezet kunnen worden. Gas dat al in Nederland is, waarbij het beschikbaar hebben van dat potentieel alleen al een prijsdempend effect op de gasmarkt kan hebben, in tegenstelling tot een sterk prijsverhogend effect van het in korte tijd verplicht vullen van gasopslagen.
Onderzoek
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: “De komende jaren neemt de LNG-productiecapaciteit wereldwijd toe. Volgens experts met maar liefst 50 procent. Dat verkleint de noodzaak om verplichte vulgraden aan te houden. Toch kan het zinvol zijn om ons land robuuster te maken voor geopolitieke bedreigingen van de gasleveringszekerheid. De aanleg van een strategische reserve is heel kostbaar, en is een hoge premie voor een optie die mogelijk maar zeer incidenteel ingezet hoeft te worden. Voor de industrie kan dit betekenen dat zij aan die premie moet gaan meebetalen, terwijl zij bij een fysiek gastekort als eerste wordt afgeschakeld, en in geval van economische schaarste haar productieprocessen moet terugregelen omdat productiekosten onverantwoord hoog oplopen. De overheid is aan zet om keuzes te maken voor betrouwbare en betaalbare opties om te allen tijde voldoende aardgas in ons land beschikbaar te hebben om de Nederlandse economie draaiende te houden. Voorbeelden zijn de genoemde opties die zijn aangedragen door energie-experts van TNO en HCSS. VEMW roept de overheid op om onderzoek uit te voeren naar de mogelijke bijdragen, kosten en andere consequenties van deze opties.”