Gezonde energie-intensieve industrie ruggengraat van strategische waardeketens
Energie-intensieve industriële bedrijven vormen de ruggengraat van de kritieke en strategische waardeketens van Europa. Ze vormen de basis voor noodzakelijke activiteiten in sectoren zoals transport, (woning)bouw, energieopwekking, batterijen, halfgeleiders, voedselzekerheid en defensie. Ze zijn jaarlijks verantwoordelijk voor meer dan € 1.500 miljard omzet en 6,6 miljoen directe banen. Daarmee zijn ze onmisbaar voor een doeltreffende en doelmatige realisatie van de energie-, grondstoffen- en digitale transitie, als ook emissiereductie in - en behoud van strategische autonomie van - de Europese Unie.
Belang van sterke Europese industrie
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: “de levensvatbaarheid van energie-intensieve bedrijven in de Europese Unie staat onder enorme druk. Het tempo waarmee fabrieken worden gesloten is in de afgelopen jaren verzesvoudigd. Tegelijkertijd zijn nieuwe investeringen nagenoeg tot stilstand gekomen. Dat is niet langer een sectorale zorg, maar een gevolg van economische en geopolitieke realiteiten die Europa dwingen tot actie. Europa kan namelijk zijn klimaatdoelstellingen of zijn strategische autonomie niet bereiken door te de-industrialiseren. Een veerkrachtig, veilig, en sterk Europa is onmogelijk zonder een sterke Europese industrie. Wij roepen de Europese leiders dan ook op om dringend actie te ondernemen met gedurfde maatregelen die onze industrie ademruimte biedt en die het dringend nodig heeft om te overleven. In Europa. En op grote schaal te investeren in de Clean Industrial Deal.”
Daadkracht
Grünfeld vervolgt: “VEMW, de belangenbehartiger en het kenniscentrum van de zakelijke energie- en watergebruikers in Nederland, roept met de Europese koepelorganisatie IFIEC Europe formeel de Europese Raad op om zonder uitstel en met daadkracht te handelen. Immers, de Europese industrie staat voor aanzienlijke uitdagingen om de wereldwijde concurrentiekracht te behouden ondanks voortdurende inspanningen sinds de ‘Antwerpen verklaring’ in 2024. Het adviesbureau Deloitte heeft becijferd dat maar liefst 83 procent van de concurrentiekracht KPI’s (Key Performance Indicators) géén verbetering laat zien. Dat bedreigt direct de economische stabiliteit, concurrentiekracht en groen verdienvermogen in Europa.”
Urgente maatregelen
Europa heeft een pakket nodig van urgente beleidsmaatregelen dat de positie van de energie-intensieve industrie moet verbeteren. Allereerst moeten de elektriciteit commodity kosten en de kosten voor grondstoffen, infrastructuur, belastingen en heffingen op energie en koolstof meer in lijn met andere delen van de wereld worden gebracht. Deze kosten zijn in Europa hoger dan die van concurreren in andere werelddelen. Dat vergt onder meer een verbetering van het emissiehandelssysteem (EU-ETS). Voorts moet eerlijke handel met wereldmarkten gestimuleerd worden en moet de toegang tot financieringsinstrumenten verbeterd worden. Dat kan onder meer door alle beleidsinstrumenten die oneerlijke handel in de hand werken te herzien, aan te passen en juist toe te passen, zoals de beschermingsmaatregelen tegen koolstoflekkage. Op dat punt spreekt VEMW met een brief (zie hieronder) ook het Nederlandse Parlement aan. Tot slot moeten we weer trots zijn om producten te kopen die in Europa zijn gemaakt!
Meer concreet roepen wij op tot het nemen van beleids- en wetgevende maatregelen ten aanzien van de beschikbaarheid en betaalbaarheid van – en toegang tot - voldoende infrastructuur (elektriciteit, groen gas en waterstof, koolstof). Ook de commoditykosten en de koolstof- en andere klimaatgerelateerde kosten moeten worden beteugeld, met eerlijke en evenwichtige kostentoewijzingsmechanismen voor alle gebruikers (opwekking, belasting, opslag, gebruik). Op basis van een gelijk Europees speelveld. En handhaving van wetgeving die industriële consumenten stimuleert om flexibiliteit aan de vraagzijde aan te bieden tegen een eerlijke vergoeding.
Routekaart
De urgente, korte-termijn noodmaatregelen moeten gepaard gaan met een duidelijke, bindende en geloofwaardige routekaart voor een duurzame lange-termijn verlaging van energie- en koolstofkosten. Met een besef en erkenning dat aardgas in de komende jaren essentieel zal blijven voor veel industrieën omdat er nog geen uitzicht is op de benodigde infrastructuur (elektriciteit, waterstof, koolstof) en kosten van koolstofarme waterstof nog aanzienlijk moeten dalen om tot levensvatbare businesscases en opschaling te komen.
Last but not least mogen belastingen en heffingen op fossiele brandstoffen die door de industrie worden gebruikt niet worden verhoogd als er geen levensvatbaar alternatief bestaat, met name wanneer elektrificatie - technologisch of door gebrek aan infrastructuurcapaciteit - nog niet beschikbaar is; elektrificatie economisch niet concurrerend is; of fossiele brandstoffen als grondstof worden gebruikt in plaats van als energiebron. Fiscale neutraliteit moet ook worden gehandhaafd, waarbij kruissubsidies tussen elektriciteit en gas worden voorkomen, die gebruikers bestraffen met beperkte korte-termijn alternatieven die niet over het financiële, technische of praktische vermogen beschikken om op korte termijn te elektrificeren.
Oproep
Grünfeld tot slot: "twee feiten worden inmiddels algemeen erkend, namelijk dat de energie- en infrastructuurkosten de concurrentiekracht en decarbonisatie ondermijnen, en dat de huidige bescherming tegen een toenemende koolstoflekkage onvoldoende is. We roepen regeringsleiders en staatshoofden, waaronder onze minister-president Schoof, voorafgaand aan de Raadsvergadering van 19 en 20 maart 2026 op om zonder uitstel te handelen om de de-industrialisatie in Europa te stoppen. De groeiende internationale concurrentiekloof moet snel aangepakt worden, gericht op het totale energiesysteem en verlaging van de commodity- en netwerkkosten, EU- en nationale belastingen en heffingen, en de koolstofkosten. Dat is géén terugtrekking van klimaatambities, maar een noodzakelijke voorwaarde voor de uitvoering ervan! Europa zal zijn klimaatdoelstellingen of zijn strategische autonomie niet bereiken door te de-industrialiseren."
De brieven van VEMW "Dringend noodzakelijke acties binnen het emissie handelssysteem EU-ETS" en "Urgente acties voor de Europese industrie", zijn te downloaden in de Kennisbank.