Met een Kamerbrief die vorige week aan de Tweede Kamer is gestuurd, publiceert demissionair minister Hermans twee onderzoeken naar potentiële oplossingen voor de verminderde leveringszekerheid die volgens de Monitor Leveringszekerheid van TenneT vanaf 2030 zal optreden. De twee onderzoeken gaan in op de meest geschikte vormen van een capaciteitsmechanisme voor Nederland en de potentie van vraagrespons als oplossing voor verminderde leveringszekerheid. VEMW heeft oog voor de mogelijke ontwikkelingen maar roept in haar Position Paper Leveringszekerheid op om de markt leidend te laten zijn en de daadwerkelijke oorzaken van de verminderde leveringszekerheid, zoals schommelend beleid, aan te pakken, alvorens de resterende problematiek met eventuele doelgerichte maatregelen op te lossen.
Onderzoeken
Het eerste onderzoek richt zich op de mogelijke invoering van een capaciteitsmechanisme (CRM) als antwoord op het verwachte tekort aan regelbaar vermogen na 2030. Op basis van de Monitor Leveringszekerheid van TenneT wordt geconcludeerd dat de Loss of Load Expectation vanaf 2033 fors boven de Nederlandse drempelwaarde kan uitkomen. De studie laat zien dat dit tekort vooral samenhangt met het zogenoemde ‘missing money’-probleem: bestaande gascentrales worden economisch onhoudbaar en nieuwe investeringen blijven uit. Van de onderzochte opties worden een Strategische Reserve en een centraal capaciteitsmechanisme als meest geschikt voor Nederland aangemerkt, waarbij de uiteindelijke keuze sterk afhangt van de gewenste balans tussen snelheid, flexibiliteit en structurele investeringszekerheid.
Het tweede onderzoek, naar vraagrespons, laat zien dat flexibiliteit aan de vraagzijde een waardevolle bijdrage kan leveren aan het in balans houden van het elektriciteitssysteem, met name tijdens schaarstesituaties. Vraagrespons onderscheidt zich door relatief lage kosten, snelle inzetbaarheid en het ontbreken van extra COâ‚‚-uitstoot. Tegelijkertijd maakt de studie duidelijk dat het potentieel sterk verschilt per sector. Waar huishoudens en glastuinbouw relatief snel kunnen reageren op prijssignalen, is de flexibiliteit in industrie en datacenters beperkter door technische, contractuele en organisatorische barrières. Zonder gerichte beleidskeuzes, passende contractvormen en verdere automatisering blijft vraagrespons daarmee slechts een kleine, aanvullende bouwsteen voor het borgen van leveringszekerheid.
Position paper VEMW
In het VEMW Position Paper Leveringszekerheid onderstreept VEMW dat een goed functionerende markt de basis moet blijven voor het borgen van leveringszekerheid. Prijssignalen spelen daarin een cruciale rol: zij sturen investeringen in nieuwe capaciteit, flexibiliteit en opslag. Marktwerking kan deze rol echter alleen vervullen als het beleidskader stabiel en voorspelbaar is. Onverwachte ingrepen in prijsvorming of het versneld wegprijzen van bestaande regelbare capaciteit zonder volwaardige alternatieven ondermijnen juist de investeringsbereidheid die nodig is om het systeem robuust te houden.
VEMW erkent dat er situaties kunnen ontstaan waarin de markt alleen niet voldoende zekerheid biedt. In dat geval kunnen doelgerichte maatregelen gerechtvaardigd zijn, bijvoorbeeld een capaciteits- of volumemarkt. Tegelijkertijd waarschuwt VEMW voor instrumenten die structureel de markt vervangen of prijssignalen afvlakken. Een capaciteitsmechanisme kan alleen werken als het tijdelijk, technologie-neutraal en proportioneel is ingericht, en als het daadwerkelijk fungeert als verzekering tegen schaarste, niet als permanente subsidie.
Ondermijn de markt niet!
Volgens VEMW ligt de sleutel in samenhangend beleid. Leveringszekerheid vraagt niet alleen om keuzes over capaciteit, maar ook om versnelling van netinvesteringen, ruimte voor flexibiliteit aan de vraagzijde en een realistische benadering van de rol van regelbare productie in de transitie. Zonder die samenhang dreigt een situatie waarin risico’s wel worden gesignaleerd, maar te laat worden geadresseerd.
Algemeen directeur Hans Grünfeld van VEMW: “De leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland komt na 2030 in gevaar als we niets doen, dat is duidelijk. De vraag is alleen wat we moeten doen. In ons Position Paper Leveringszekerheid proberen we daar antwoord op te geven. Allereerst is het belangrijk om de energy-only markt zoveel mogelijk te handhaven om prijsprikkels voor flexibiliteit en investeringen te behouden. Dit door barrières en schommelend overheidsbeleid zoveel mogelijk te beperken. Het probleem dat dan nog blijft bestaan vergt wellicht additionele maatregelen. In dat geval kunnen instrumenten zoals een capaciteits- of volumemarkt daarbij een rol spelen, mits zij tijdelijk, technologie-neutraal en zorgvuldig worden ontworpen. Borg leveringszekerheid voor Nederland, maar ondermijn de markt niet!”
Het volledige VEMW Position Paper Leveringszekerheid leest u hier in onze Kennisbank.
Het onderzoek naar geschikte vormen van capaciteitsmechanismen voor Nederland door Guidehouse en Frontier Economics vindt u hier en het onderzoek naar vraagrespons in het kader van leveringszekerheid door Magnus Energy vindt u hier in onze Kennisbank.