Prijsvorming elektriciteit

Hoe komt de elektriciteitsprijs tot stand?

De elektriciteitsprijs komt tot stand onder invloed van een groot aantal factoren. Vraag en aanbod en de prijs van primaire brandstoffen spelen daarin een belangrijke rol. Andere factoren worden steeds belangrijker zoals de beschikbaarheid van grenscapaciteit en van elektriciteitscentrales. Maar door het toenemend aandeel duurzame energie zijn de weersomstandigheden steeds belangrijker. Hoe beter u als zakelijke elektriciteitsgebruiker begrijpt hoe prijzen tot stand komen en welke factoren van belang zijn, hoe beter u actief de markt kunt volgen en tegen een scherpe prijs elektriciteit kunt inkopen.

Rol VEMW
VEMW zet zich in voor transparante prijsvorming op de elektriciteitsmarkt. VEMW heeft geen directe invloed op de prijs die op de elektriciteitsmarkt tot stand komt. VEMW oefent wel invloed uit, gericht op het realiseren van een goed functionerende markt en prijzen die vraag- en aanbodverhoudingen reflecteren en tot een gelijk speelveld leiden. Zo ijvert VEMW voor het wegnemen van structurele en administratieve belemmeringen die verdere Europese marktintegratie in de weg staan. VEMW biedt haar leden tevens handige gereedschappen om hun inkoopprestaties te beoordelen en te verbeteren zoals de VEMW-benchmark. VEMW informeert haar leden dagelijkse over de elektriciteitsnoteringen in De Stemming

Vraag en aanbod
Vraag en aanbod bepalen in belangrijke mate de uitkomsten op de elektriciteitsmarkt. De vraag naar elektriciteit verschilt van dag tot dag en van uur tot uur. De vraag volgt wel een dagelijks patroon;
Dit heet de dagelijkse vermogenscurve. ’s Nachts is de vraag laag en overdag zijn er in de ochtend en aan het begin van de avond zogenaamde verbruikspieken.

Het aanbod van elektriciteit volgt de vraag. Elektriciteitsproducenten stemmen hun aanbod af op de vraag. Dat kan omdat elektriciteitscentrales regelbaar zijn en bovendien hebben de meeste elektriciteitsproducten verschillende elektriciteitscentrales waarmee de vraag bediend kan worden. Het toenemend aandeel duurzame energie zorgt ervoor dat weersomstandigheden steeds vaker het aanbod van elektriciteit bepalen. 

Marginale prijs
Elektriciteitsproducenten bepalen hun productprijs op basis van de variabele kosten. Elk uur van de dag berekent een producent wat het zou kosten om één extra eenheid (MWh) elektriciteit te produceren. Die prijs geeft hij door aan de markt. Dit is het principe van marginal pricing.

Elke elektriciteitscentrale heeft daarmee zijn eigen kostprijs. Die kostprijs is uiteraard afhankelijk van de brandstof- en CO2 kosten. Windturbines en zonnepanelen hebben de laagste marginale kosten gevolgd door respectievelijke kernenergie, kolencentrales en gascentrales.

Merit Order
De marginale aanbodcurve of ook wel de merit-order is de volgorde waarin producenten normaliter hun productievermogen inzetten.

Een marginale aanbod curve is op elk tijdstip in het jaar te maken, afhankelijk van de beschikbaarheid van productievermogen op dat moment. Afhankelijk van de vraag naar elektriciteit is één bepaalde centrale nog nodig om aan de totale vraag te voldoen. Dat is de prijszettende centrale in de merit-order voor dat uur. De marginale kosten van die centrale bepalen de prijs op elektriciteitsbeurs APX.

Vaste kosten verdient een elektriciteitsproducent terug doordat er ook uren zijn dat er een hogere prijs tot stand komt dan de variabele kosten die hij heeft. Met andere woorden, de centrale produceert wel maar is niet de prijszettende centrale zodat de producent een mark-up ontvangt bovenop zijn marginale kosten.

Brandstofmix
Naast vraag en aanbod bepaalt de binnenlandse brandstofmix mede de prijsvorming van elektriciteit. De brandstofmix is een synoniem voor de opbouw van het elektriciteitsproductiepark. De brandstofmix bepaalt in grote mate de merit-order. Nederland heeft van oudsher veel gasgestookt opwekkingsvermogen. Daarom is in Nederland een gascentrale vaak de prijszettende centrale. In de uren met een lage vraag is dit vaak een kolencentrale. Frankrijk heeft veel kernenergie en Duitsland veel duurzame energie. De merit-order in die landen is dus anders dan in Nederland, wat resulteert in een andere elektriciteitsprijs.

Marktkoppeling
De Nederlandse elektriciteitsmarkt maakt deel uit van de Noord-West Europese Elektriciteitsmarkt. De dag-vooruitmarkt van een groot aantal Noord-West Europese landen zoals België, Duitsland en Frankrijk zijn via het principe van marktkoppeling aan elkaar verbonden.

 

Marktkoppeling tussen de verschillende Europese spotmarkten zorgt voor een optimale verdeling van schaarse beschikbare grenscapaciteit. Wanneer er voldoende capaciteit beschikbaar is, zijn de elektriciteitsprijzen van onder andere Nederland, België, Duitsland en Frankrijk gelijk.

Door marktkoppeling hebben de prijzen in de ons omringende landen een zeer grote invloed op de prijsvorming van elektriciteit in Nederland. Als de prijs in Duitsland laag is zal stroom van Duitsland naar Nederland geëxporteerd worden totdat de prijs gelijk is of totdat de maximale grenscapaciteit wordt benut. In 2011 waren de elektriciteitsprijzen tijdens 88% van de uren identiek. In 2012 is dit percentage teruggezakt naar 55% en in 2013 zakt het percentage onder de 20%.

Flow-Based marktkoppeling moet de prijsconvergentie weer opkrikken en is de volgende stap in het Europese Marktkoppelingsproces. De beschikbare grenscapaciteit wordt nu nog dagelijks door de betrokken netbeheerders afzonderlijk per grens vastgesteld. Invoering van het Flow-Based model brengt daar verandering in. Aan de hand van een gemeenschappelijk net-model zal dagelijks worden vastgesteld welke elektriciteitsstromen de hoogste maatschappelijke waarde creëren. Binnenlandse knelpunten worden daarin meegenomen waardoor transportbeperkingen op de grens naar verwachting afnemen en er meer grenscapaciteit beschikbaar is voor de markt.

VEMW dringt al sinds de liberalisering aan op verruiming van importmogelijkheden en een efficiënte en transparante toedeling van grenscapaciteit aan de markt. VEMW procedeerde zelfs tot aan het Europese Hof van Justitie om alle importcapaciteit onder gelijke voorwaarden aan de markt ter beschikking te stellen. VEMW wil daarnaast dat netbeheerders beter gaan samenwerken, zodat meer capaciteit op de grenzen beschikbaar komt. Dit bevordert marktwerking waardoor u, als afnemer meer keuzemogelijkheden heeft en een prijs betaalt die zorgt voor een gelijk speelveld.