Europese voorstellen ter ondersteuning van de industrie
Updates over wetgeving inzake Indirecte Kostencompensatie (IKC) en CO2-grensheffing (CBAM)
De Europese Commissie (EC) heeft kort voor de jaarwisseling belangrijke updates gepubliceerd van de richtsnoeren voor ETS-staatssteun, waarin de Indirecte Kostencompensatie (IKC) is verankerd, en van de verordening inzake de implementatie van de Europese CO2-grensheffing (CBAM, Verordening (EU) 2023/956). Voor de IKC wordt de lijst van producten en sectoren die in aanmerking komen voor compensatie uitgebreid. Voor CBAM wordt de reikwijdte uitgebreid naar downstreamproducten en wordt tijdelijke ondersteuning voorzien voor sectoren die onder deze regelgeving vallen.
Uitbreiding IKC
De IKC is een compensatiemechanisme voor de industrie ter dekking van hogere elektriciteitskosten die voortvloeien uit de doorwerking van het Europese Emissiehandelssysteem (ETS). Deze compensatie is bedoeld om koolstoflekkage te voorkomen, waarbij productie uit de EU verplaatst wordt naar landen met een minder streng klimaatbeleid.
De EC heeft besloten een wijziging door te voeren in de wettelijke basis van de IKC, de Richtsnoeren betreffende bepaalde staatssteunmaatregelen in het kader van het systeem voor de handel in broeikasgasemissierechten na 2021. Deze wijziging omvat:
- Uitbreiding van de lijst met 20 nieuwe sectoren en 2 nieuwe subsectoren die in aanmerking komen voor IKC
- Verhoging van de steunintensiteit van 75% naar 80% voor reeds opgenomen sectoren; voor nieuw toegevoegde sectoren geldt een steunintensiteit van 75%
- Lidstaten kunnen besluiten om de compensatie toe te kennen aan nieuwe sectoren vanaf 2025
- Invoering van een verplichting voor begunstigden: het investeren van 50% van de ontvangen compensatie in maatregelen die de kosten van het elektriciteitssysteem verlagen, zoals batterijen en elektrolysers voor de productie van koolstofarme waterstof
Import van goederen: CBAM
CBAM is bedoeld om te voorkomen dat Europese klimaatmaatregelen worden ondermijnd door koolstoflekkage en door de import van goedkopere, koolstofintensieve producten uit derde landen. Voor deze geïmporteerde goederen geldt een heffing die is gebaseerd op het ETS-prijsniveau waaraan Europese producenten onderworpen zijn.
CBAM wordt volledig van kracht per 1 januari 2026 en is van toepassing op de sectoren aluminium, cement, elektriciteit, meststoffen, waterstof en ijzer en staal, met een minimumdrempel van 50 ton per jaar.
De voorgestelde wijzigingen aan de CBAM-verordeningen, met betrekking tot de uitbreiding van de reikwijdte en maatregelen tegen ontwijking, richten zich op vier elementen:
- Uitbreiding van CBAM naar downstreamproducten van staal en aluminium (zoals auto-onderdelen)
- Versterking van anti-ontwijkingsmaatregelen voor specifieke producten en herkomstlanden, onder meer door aanvullende bewijsvereisten voor emissie-intensiteit en de ontwikkeling van standaardwaarden voor downstreamproducten met meerdere inputmaterialen
- Vergemakkelijking van de import van elektriciteit door emissiewaarden te baseren op gemiddelde netemissies in plaats van marginale productie
- Tijdelijke ondersteuning vanuit het Decarbonisation Fund voor sectoren die onder het CBAM vallen, gedurende een periode van twee jaar (in 2028 en 2029), ter compensatie van betaalde emissierechten in 2026 en 2027
Implementatie
Hans Grünfeld, algemeen directeur van VEMW: “Deze ontwikkelingen in de Europese wetgeving zijn positief omdat ze de randvoorwaarden voor de industrie kunnen verbeteren. Of ze ook echt verschil uitmaken hangt af van de wijze waarop lidstaten de nieuwe regelgeving toepassen. De uitbreiding van de IKC-criteria en de opname van downstreamproducten in CBAM zijn maatregelen die bijdragen aan het voorkomen van koolstoflekkage, vooral gericht op sectoren met een hoog risico daarop.
Met name de IKC is een cruciale compensatie voor de Nederlandse industrie. Een goede implementatie draagt bij aan het herstel van een gelijk speelveld met onze buurlanden, waar dergelijke compensatieregelingen al ruimhartig worden toegepast. Daarbij is het van belang hoe de Nederlandse overheid de alternatieve verplichtingen voor begunstigden interpreteert en vormgeeft, en of dit aansluit bij de aanpak in andere lidstaten.
CBAM is een complex en nog niet eerder toegepast mechanisme. De voorgestelde uitbreidingen, zoals de opname van downstreamproducten en de verwerking van emissies uit schroot bij aluminium en staal, kunnen de werking verbeteren. Tegelijkertijd blijft een structurele oplossing voor de concurrentiepositie van Europese exporteurs uit. Ook het Decarbonisation Fund is een positieve eerste stap, maar de effectiviteit ervan moet zich nog bewijzen.”
De bijgewerkte lijst voor de IKC en de geactualiseerde CBAM verordening zijn te vinden in onze kennisbank.