Legionella in AWZI

Grip op legionella in waterzuiveringsinstallaties

In 2017 werden in Boxtel mensen besmet met de legionellabacterie die afkomstig bleek te zijn uit een afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) bij een voedselverwerkend bedrijf. Begin 2018 werd legionella gevonden in een soortgelijke installatie bij een bedrijf in Son. Daar werden in de jaren ervoor minstens acht mensen besmet. De legionellabacterie kan tot veteranenziekte leiden. Die aandoening lijkt op een zware longontsteking en kan dodelijk zijn. Naar aanleiding van de gebeurtenissen in Noord-Brabant is door het RIVM onderzocht bij welke AWZI in Nederland de kans op groei en verspreiding van legionellabacteriën vergroot is.

Risicocriteria
Het RIVM-onderzoek heeft geleid tot risicocriteria voor legionellagroei- en verspreiding. Zo blijkt legionella goed te kunnen groeien in biologische waterzuiveringsinstallaties én in nutriëntenrijk afvalwater. Ook de temperatuur van het proceswater is van belang: installaties die de bron waren voor legionella-infecties hadden een afvalwatertemperatuur tussen 30-38 °C. Tot slot speelt beluchting een rol: door beluchting van het afvalwater is er voldoende zuurstof voor legionellagroei en kunnen er aerosolen worden gevormd waardoor legionella via de lucht verspreid kan worden. Een inventarisatie leerde vervolgens dat bij zeker 81 AWZI in Nederland de kans op legionellagroei en –verspreiding (zeer) aannemelijk is. Daarbij gaat het in 69 gevallen om industriële waterzuiveringsinstallaties (IAZI) en in 12 gevallen om rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI).

Beheersmaatregelen
Een vervolgonderzoek van RIVM was gericht op de vraag welke maatregelen verspreiding vanuit een AWZI mogelijk kunnen voorkomen. Voorbeelden van maatregelen zijn het afdekken van waterbassins of het filteren van lucht rond waterbassins met Uv-straling. RIVM concludeerde echter dat de toepasbaarheid en de effectiviteit van de maatregelen bij de verschillende soorten AWZI nog onduidelijk is. Het instituut beveelt dan ook aan om processen en kenmerken van verschillende soorten AWZI in Nederland gedetailleerder in kaart te brengen. Dit kan ertoe leiden dat risico’s gerichter kunnen worden beheerst.

Onderzoek VEMW
VEMW constateert dat er nog de nodige kennislacunes zijn die in de komende jaren moeten worden opgevuld. Dit betreft zowel het ontstaan en de groei van legionella in waterzuiveringsinstallaties als de verspreiding ervan en de manieren om dit te voorkomen. Bedrijven maar ook de overheid hebben belang bij een gedegen kennisbasis die zo snel mogelijk opgebouwd moet worden Wij vinden het dan ook essentieel dat er nader onderzoek plaatsvindt en willen daar graag een bijdrage aan leveren. In 2020 werken wij samen met diverse lidbedrijven die over een biologische waterzuiveringsinstallatie beschikken aan een onderzoek waarmee we meer inzicht willen krijgen in de groeibepalende factoren voor legionella. Daartoe gaan we de relatie tussen de karakteristieken van een zuiveringsinstallatie en het voorkomen van legionella nader bestuderen. Hiermee willen we de risicobenadering van RIVM verfijnen en hopen we (uiteindelijk) legionellagroei te kunnen beperken. Verder willen komen tot een blueprint voor een legionellabeheersplan.