Dossier Groningengas

Gevolgen van de reductie gaswinning op de gasvoorziening

Bij de winning van aardgas uit Slochteren, het ‘Groningenveld’, heeft de zorg voor de veiligheid van de burgers en bedrijven in Groningen sinds de beving in 2012 bij Huizinge een steeds prominentere rol gekregen. Het steeds verder dichtdraaien van de kraan heeft consequenties voor de voorzieningszekerheid, de export en import van gas, de opbrengsten voor de Staatskas en mogelijk ook voor de prijs van aardgas in de toekomst. Op deze overzichtspagina gewijd aan het Dossier Groningengas vindt u de belangrijkste gevolgen op een rij.

60 jaar aardgaswinning in Nederland
Sinds 1960 is de belangrijkste pijler onder onze energievoorzieningszekerheid het Groningengas. Totdat in 2014 een duidelijke relatie werd gelegd tussen de winning van dat Groningengas en het optreden van aardbevingen in de regio. Met consequenties voor de veiligheid van de burgers en bedrijven in Groningen. In 2015 heeft het Kabinet besloten de winning van Groningengas terug te brengen van een maximum van 53 mrd m3 (bcm) in 2013 via een plafond van 39,6 bcm in 2014, 33 bcm in 2015, 27 bcm in 2016 en 24 bcm in 2017. Het Kabinet Rutte III dat in 2017 aantrad heeft een plafond ingesteld dat moet dalen van 21,6 bcm (2017) naar 20,1 bcm (2021). De trend is duidelijk dalend. Toezichthouder SodM adviseert de minister het plafond uit oogpunt van veiligheid zo snel mogelijk te verlagen tot 12 bcm. Landelijk gasnetbeheerder GTS geeft aan dat uit oogpunt van leveringszekerheid minimaal 14 (milde winter) en maximaal 27 bcm (strenge winter zoals in 1996) nodig is.
De minister van EZK volgt het advies van SodM, maar onduidelijk is vooralsnog op welke termijn dit dan gerealiseerd kan worden. Voor 1 april 2018 wordt een besluit van de minister verwacht; een afbouwplan (totaalpakket) met opties, een voorstel en een begroting.

Nederland produceert en exporteert niet alleen aardgas uit het Groningenveld. Een totaal van zo’n 230 kleine velden – met name off-shore – produceren nog eens 25-30 bcm per jaar, wat de totale productie brengt op 50 - 60 bcm. De productie van de Kleine Velden vallen overigens niet onder het door de minister ingestelde plafond. De bestaande velden blijven maximaal produceren, maar zullen naar verwachting nog voor 2030 zijn uitgeput.

Belangrijke inkomstenbron Staat
Door het gastransportnetwerk van Gasunie stroomt 80 - 95 bcm aardgas per jaar. Het binnenlands verbruik bedraagt rond de 40 bcm. De rest wordt geëxporteerd respectievelijk doorgevoerd. De productie en het transport van gas is ook een belangrijke inkomstenbron voor de Staatskas. Sinds 1960 heeft gas de Staat al 265 mrd euro opgeleverd; in de jaren van de bankencrisis (2008-2013) 11-15 mrd euro/jaar , zo’n 5 – 10 procent van de totale Rijksinkomsten. Door het nu ingestelde plafond van 21,6 bcm op Groningengasproductie nemen de aardgasbaten af van 8,9 tot minder dan 2 mrd euro.

Nodig voor de Energietransitie
Met een dekking van 40 procent van onze energiebehoefte uit aardgas blijft deze brandstof een belangrijke rol vervullen in onze energievoorziening, zeker totdat in 2050 onze energievoorziening koolstofarm moet zijn. Conform het Energieakkoord voor Duurzame Groei wordt gewerkt aan vermindering van de afhankelijkheid van aardgas door energiebesparing (1,5% per jaar en 100 PJ), warmtehergebruik (Warmtevisie) en de productie en invoeding van groen gas (maximaal 3 bcm/jaar). Voor de resterende energiebehoefte is en blijft gas onder de fossielen de beste transitiebrandstof.

Alternatieven voor Groningengas
Terwijl de winning uit Groningen afneemt wordt er nog gas gewonnen uit kleine velden, zowel onshore als offshore. Met de infrastructuur in Nederland en nieuwe winningstechnieken kunnen nieuwe voorkomens – ook de kleinere – verder worden ontwikkeld. Winning van Nederlands schaliegas, met voorraden van 200-500 bcm in de ondergrond, is niet in beeld: het kabinet heeft besloten de komende jaren geen schaliegaswinning toe te staan. De import van gas per pijpleiding uit Rusland staat onder grote geopolitieke druk. Noorwegen zegt al aan het leveringsplafond te zitten. Wel kan vloeibaar aardgas (LNG) via de Gate terminal op de Maasvlakte 12-16 bcm geïmporteerd worden Dat laatste is zeker een optie omdat dit gas kan komen uit andere regio’s, zoals Noord-Amerika, het Midden-Oosten, Afrika, Azië en Australië. De top-3 in 2014: Qatar, Algerije en Nigeria. We weten ook dat LNG een hogere prijs kent dan pijpleidingengas, waardoor gas duurder kan gaan worden en de concurrentiepositie van het bedrijfsleven in Nederland onder druk kan komen te staan.

Kwaliteitsconversie
Het terugbrengen van de winning van aardgas uit de Groningse bodem heeft ook een consequentie voor het dekken van de vraag naar laagcalorisch gas (G-gas). Via langlopende contracten exporteren leveranciers zo’n 22 bcm laagcalorisch gas naar Duitsland, België en Frankrijk. De Nederlandse huishoudens gebruiken zo’n 10 bcm, elektriciteitsproducenten en tuinders ieder 2,5 bcm en de industrie 8 bcm. Een snelle rekensom leert dat deze behoeften aan laagcalorisch ‘Groningen’ gas niet meer gedekt kan worden door de actuele winning uit de ondergrond in Groningen. Daarom beschikt netbeheerder GTS over kwaliteitsconversiemiddelen: menging van gasstromen en injectie van inert stikstof (27 bcm) in hoogcalorisch gas (‘afwobben’). De benuttingsgraad van deze middelen ligt al boven de 90 procent.

Aanvullende maatregelen
Een verdere reductie van de aardgaswinning in Groningen betekent dat nieuwe, aanvullende maatregelen nodig zijn. Aan de gasvoorzieningskant (systeem) is dat de bouw van een nieuwe stikstoffabriek, een splitter om hogere koolwaterstoffen te verwijderen of een installatie om methanol/methanal te injecteren. Aan de gasverbuikerskant kan gedacht worden aan een versnelde reductie van de aardgasvraag, een ombouw van installaties van laag- naar hoogcalorisch gas en het toepassen van demand-side-management (afregelen van de vraag onder bepaalde omstandigheden).

Afbouwplan begin 2018
In januari 2018 heeft de minister 200 industriële grootverbruikers van G-gas per brief aangegeven dat de voorziening van G-gas wordt afgebouwd en zij tot 2022 (4 jaar) de tijd hebben om daarop maatregelen te treffen. Bedrijven die hier vragen over hebben kunnen contact met VEMW opnemen.

Hieromtrent verscheen VEMW diverse malen in de media:

22 januari 2018, NRC: Grootverbruikers Gronings gas: brief Wiebes intimideert "„Het is een straffe brief”, zegt Hans Grünfeld die als directeur van VEMW de energie-intensieve industrie vertegenwoordigt. „In 2013 heeft het ministerie van Economische Zaken zelf nog onderzoek gedaan naar een mogelijke ombouw naar ander gas. Toen werd geconcludeerd dat ombouw in de jaren twintig zelfs al een enorme uitdaging zou zijn. Sinds die tijd is er volgens mij niets gebeurd en nu moet de ombouw opeens in vier jaar.”"

22 januari 2018, De Telegraaf: Wiebes: Bedrijven moeten stoppen met gas Groningen "De ondernemers melden in een reactie verrast te zijn door het verzoek. Het is volgens directeur Hans Grünfeld van VEWN, de branchevereniging, „niet reëel” om te denken dat de tweehonderd bedrijven die van minister Wiebes voor 2022 kunnen overschakelen over andere energiebronnen."

23 januari 2018, BNR: Binnen vier jaar stoppen met gronings gas bijzonder stellig "'Laat ik voorop stellen dat de problematiek in Groningen ernstig is', reageert hij. 'Maar bedrijven die decennia gas hebben gebruikt, krijgen nu plotseling een brief van de minister. Daarin wordt gesteld dat het bedrijf geen gas meer kan gebruiken zoals dat jarenlang is gedaan."

23 januari 2018, Nieuwsuur: 'Industrie van het Groningse gas af? Makkelijker gezegd dan gedaan' "Wij zijn het eens met de minister dat er actie nodig is vanwege de problemen in Groningen en wij zijn bereid om een bijdrage te leveren. Maar het is nogal ingrijpend: de hele productie van een bedrijf moet worden stilgelegd."

23 januari 2018, Het Financieele Dagblad: Industrie moet van minister versneld stoppen met gas uit Groningen "Het ombouwen van installaties om die voor hoogcalorisch gas geschikt te maken, is 'een complexe operatie', zegt Hans Grünfeld"

25 januari 2018, Het Financieele Dagblad: Alternatieven voor Gronings gas zijn duur, complex en politiek gevoelig "'Een vrij straf opgestelde brief.' Dat zei voorzitter Hans Grünfeld van VEMW, de vereniging van zakelijke energieverbruikers, over het schrijven dat minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat vrijdag verstuurde."

3 februari 2018, EenVandaag: Wiebes riskeert juridische strijd met bedrijven over gas "Bedrijven is opgedragen binnen drie weken met een plan te komen. Grünfeld noemt die aanpak onverstandig: “Bedrijven begrijpen de noodzaak om snel minder gas uit Groningen te gebruiken en ze willen naar vermogen een bijdrage leveren, maar dan ook praten over de kosten en de verdeling daarvan.”"

7 februari 2018, BNR: Grünfeld in gesprek tijdens het programma De Ochtendspits "Bedrijven zijn nu al naarstig op zoek naar mogelijkheid om af te schakelen, over te schakelen op hoogcalorisch gas of in het kader van verduurzaming over te stappen op biomassa of te elektrificeren, maar dat kost tijd en er zijn ook kosten aan verbonden. Belangrijk is dat er voor die kosten een oplossing wordt gevonden."