Eurocommissaris Frans Timmermans over zijn Green Deal

‘Iedereen dient deel van de oplossing te zijn’

Eurocommissaris Frans Timmermans spreekt bevlogen over zijn Green Deal om de CO₂-uitstoot in Europa in 2030 met minimaal 50 procent te verminderen. “Het is een enorme opgave, ik ga daar geen doekjes om winden, maar het kan wel.”

De Green Deal heeft in ons land veel reacties losgemaakt. Positieve en negatieve. Is Timmermans’ routekaart wel realistisch?, klinkt het uit diverse hoeken. Ook de eurocommissaris weet immers dat Nederland moeite heeft om afspraken over hernieuwbare energie op tijd na te komen. Toch heeft hij vertrouwen in het vermogen van de regering om daar een mouw aan te passen, laat hij vanuit Brussel weten. “Qua ambitie en planning loopt ons land duidelijk voor op de rest van Europa. En dat is bemoedigend. De Europese Green Deal is in grote mate  geïnspireerd op het Nederlandse Klimaatakkoord. Green Deal is geen blauwdruk, maar een blik op de toekomst. Geen luxe, maar een noodzakelijkheid om te vergroenen.”

‘Geen blauwdruk, maar een blik op de toekomst’

Uitdaging
Nederland beschikt over kansen die het nu moet benutten, zegt hij. Hij noemt  onder meer elektrificatie van mobiliteit, renovatie van de gebouwde omgeving en nieuwe energiebronnen. “Waar het nu op aankomt is uitvoering. De transitie was al ingezet, de Covid-crisis maakt het nog urgenter. Door vroeg die transitie mee te maken kun je vooroplopen. Hoe langer je wacht, hoe duurder het wordt. En wat betreft het mondiale speelveld: dat is natuurlijk een uitdaging. Niet iedereen zal even snel meebewegen, ondanks de verplichtingen die vele landen zijn aangegaan in Parijs. We kunnen onze bedrijven die hun best gaan doen om schoon te produceren niet in de kou laten staan en laten concurreren met niet-Europese bedrijven die bijvoorbeeld vieze staal produceren met fossiele brandstoffen. Daarom werken we ook aan een Carbon Border Adjustment Tax. Hiermee geven we ook het signaal aan de buitenwereld. Doe mee, of je moet meer betalen om op onze markt actief te kunnen zijn. Zo beschermen we onze banen en bedrijven, innoveren we met de nieuwste technologieën, en helpen we het klimaat.”

‘De kosten van niets doen zullen onvoorstelbaar hoog zijn’

Mythe
De investeringen die nodig zijn om uw Green Deal te realiseren zijn bijzonder hoog. Maar zijn die ook realistisch?

Timmermans: “Laat ik dit zeggen: Het is echt belangrijk te beseffen dat iedereen, maar ook iedereen in de wereld te maken heeft met ontwrichtende ontwikkelingen in deze tijd. We zitten in de vierde industriële revolutie die alles zal veranderen. De klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis raakt ons ook allemaal. Covid is vreselijk, maar slechts een symptoom van grotere uitdagingen die nu ons testen. Dat betekent dat iedereen deel van de oplossing dient te zijn. Het is een mythe te denken dat we gewoon kunnen blijven doorgaan op dezelfde weg, en dat er dan niets verandert. Dit vergt allereerst een grote mentale opgave: Je moet het niet alleen zien, je moet het ook internaliseren en omzetten in handelen.”

‘Nationale plannen worden nu beoordeeld’
Timmermans: “Eind 2019 hebben alle lidstaten hun herziene energie- en klimaatplannen ingediend bij de Europese Commissie. De nationale plannen van de lidstaten worden op dit moment beoordeeld op de vraag in hoeverre ze bijdragen aan de EU-brede energie- en klimaatdoelstellingen. Als de nationale plannen niet ambitieus genoeg zijn, zal de Commissie nagaan of er aanvullende maatregelen nodig zijn om de nationaal ambitie te verhogen. Dit proces is nu gaande en ik wil daar niet op vooruitlopen.”


‘Het is nu alle hens aan dek om onze economieën overeind te houden’

Maar terugkomend op de vraag.
“Zoals ik al zei, de kosten van niets doen zullen onvoorstelbaar hoog zijn. Sterker nog, de klimaat- en biodiversiteitscrises zijn existentiële crises, iets wat niet alleen de wetenschappers, maar ook de Europese leiders hebben vastgesteld. Dat betekent dat je antwoord verhoudingsgewijs van dezelfde orde van grootte moet zijn. 

Om de transitie naar klimaatneutraliteit waar te maken tegen 2050, zullen we dus aanzienlijke investeringen moeten doen. Zowel door de publieke als de private sector. In de Green Deal schat de Commissie in dat voor de verwezenlijking van de huidige klimaat-en energiedoelstellingen voor 2030 een  extra  jaarlijkse  investering van  260  miljard  euro nodig  zal  zijn. Dat komt neer op  ongeveer anderhalf procent  van  het  bruto binnenlands product in 2018. Deze investeringsstroom moet dan ook over een lange periode op peil worden gehouden.”

Intussen heeft de Covid-crisis een enorme bres geslagen in onze samenleving, constateert hij. “De OESO en de CPB [Centraal Planbureau, red.]-projecties over potentiele economische krimp zijn ongekend. Het is nu alle hens aan dek om onze economieën overeind te houden.  Het geld dat hiervoor nodig is lenen we van onze kinderen. We zijn hen schatplichtig om te investeren in een duurzame economie. Veel geld is uiteraard publiek geld, maar met dat geld proberen we ook nog grotere private investeringen uit te lokken. Het feit dat we duidelijk een richting aangeven, onder andere met de klimaatwet en het doel van klimaatneutraliteit in 2050, moet ook het bedrijfsleven en investeerders de nodige zekerheid geven om de juiste investeringen te doen en hervormingen door te voeren. Overheden helpen hier ook bij. En inderdaad, bij een economische transitie van deze omvang gaat de kost voor de baat uit, en dat geldt des te meer voor koolstofintensieve en/of vervuilende sectoren.”

‘ETS is essentieel om emissies te reduceren’
Om de nieuwe klimaatambitie te verwezenlijken, zal de Europese Commissie in juni 2021 alle relevante beleidsinstrumenten beoordelen en herzieningen voorstellen waar nodig is. Een van die belangrijke beleidsinstrumenten die geëvalueerd zal worden is het emissiehandelssysteem (ETS), zegt Timmermans. “ETS zouden we mogelijk kunnen aanpassen door het kosteloos toewijzen van emissierechten  aan luchtvaartmaatschappijen in te perken en het uit te breiden tot de scheepvaart om extra broeikasgasemissiereducties te realiseren.” Hij legt uit dat ETS als markt van verhandelbare emissierechten tot nog toe robuust is gebleken. “Als de prijs stijgt, geeft dat weer sterke prikkels voor verdere emissiereductie en heeft het ook effect op de vraag naar koolstofarme technologieën en hernieuwbare energie. ETS is een essentieel middel om emissies te reduceren, mede door een steeds lager plafond van rechten. Tegelijkertijd is het overduidelijk dat aanvullende maatregelen nodig zullen zijn om de vergroening van onze economie door te zetten.”


‘Green Deal geeft een nieuwe, positieve impuls aan een concurrerende, schone economie én aan onze Europese samenwerking’

Roer omgooien

Hoe reëel acht u het dat de Green Deal ook echt kans tot slagen heeft?

“We bevinden ons momenteel in een surrealistische situatie met betrekking tot de Covid-crisis. Nu we op het punt staan uit de onmiddellijke crisis komen, moeten we zo snel mogelijk onze economie herstarten zodat mensen weer aan het werk kunnen en lonen weer binnenkomen. Dat stelt ons voor de volgende keuze: Wanhopig vechten om datgene dat we hadden terug te krijgen, of proberen een betere situatie te verwezenlijken.

“Als ik afga op de contacten die ik heb met politici, industrie en burgers krijg ik sterk de indruk dat veel mensen het er over eens zijn dat we echt het roer om moeten gooien. Dat er hobbels in de weg zitten en dat er weerstand zal zijn, is logisch. Bij elke verandering is er verzet van de ‘status quo’. Maar er is iets wezenlijks veranderd in vergelijking met 2008, toen Al Gore zijn ‘An Inconvenient Truth’ presenteerde. Even leek klimaat toen een belangrijk thema, totdat Lehman Brothers instortte en men alle aandacht verloor. Nu laat Moeder Natuur zien dat het zo niet langer kan doorgaan. Droogtes, overstromingen, bosbranden, verwoestijning, extreme stormen, temperatuurwisselingen en nu ook een pandemie. De optie ‘business as usual’ gaat niet meer op. We kunnen de vingers in de oren doen, de ogen sluiten, en heel hard ‘lalalalala’ roepen, maar de wereld maakt nu tal van veranderingen door, klimatologisch, economisch, technologisch en geopolitiek. Zelfs Covid drukt dat niet weg, integendeel. De vraag is echter, hoe we hier op reageren. Kruipen we in onze schulp, of stropen we de mouwen op en proberen we deze veranderingen in goede banen te leiden zodat we gezondheid, welzijn en welvaart van en voor iedereen kunnen garanderen? Ik denk dat we met de Green Deal een nieuwe positieve impuls kunnen geven aan een concurrerende maar schone economie, en aan onze Europese samenwerking. Dat doen we niet voor de planeet, want die redt zich wel, maar dat doen we voor ons en voor al degenen die na ons komen.”

Lees hier meer over de Green Deal