Prijsvorming op de Europese gasmarkt

Doelmatige prijzen op grond van vraag en aanbod

Gashandel vindt sinds 2003 op een marktplaats plaats via vraag en aanbod. Grondslag is de energie-inhoud [MWh]. Gaskwaliteit, volume of gasdruk spelen voor de handel geen rol. Op de marktplaats, het TTF, vindt geen fysieke handel plaats maar een eigendomsoverdracht. De handelsplaats is een virtueel platform tussen een fysieke entry (binnenlandse productie of import) en een fysieke exit (binnenlandse afnemer of export). Uw gas komt altijd van deze handelsplaats. Waar het gas fysiek vandaan komt is – in commerciële zin - niet van belang.

VEMW kan als belangenbehartiger de gasprijs niet direct beïnvloeden. Wat VEMW wel nadrukkelijk doet is het kijken naar mogelijke belemmeringen in de marktstructuur (infrastructuur, regulering, e.d.) die een efficiënte prijsvorming op basis van vraag en aanbod verhinderen.

Nederlandse markt
De Nederlandse handelsplaats TTF is operationeel sinds 2003 en bestaat uit verschillende platformen (OTC-beurs, spot, termijnmarkt).  Het TTF heeft als marktplaats verschillende doelen:

  • in- en verkoopplaats voor gas;
  • optimalisatie van het portfolio;
  • drijven van pure handel;
  • bundeling vraag en aanbod van flexibiliteit;
  • balanceren van het portfolio (matchen ingediend programma);
  • genereren van betrouwbare prijssignalen als bijdrage aan een gezonde basis voor investeringen in de hele waardeketen.

De hoeveelheid verhandeld gas groeit gestaag. De fors toegenomen liquiditeit, onder meer door het opheffen van het onderscheid in kwaliteit (G-gas en H-gas), is van belang voor de prijsvorming. Een groter volume van een product vergroot de liquiditeit en het vertrouwen in de uitkomst van de handel. Een doelmatige prijs op grond van vraag en aanbod is het gevolg. 

Voor u als gasafnemer is dat een gunstige ontwikkeling. Het alternatief voor de gasmarkt is de koppeling van de gasprijs aan de olieprijs via een prijsformule. Die koppeling leidt de laatste jaren bijna steevast tot een hogere gasprijs dan de gasmarktprijs. Bovendien varieert een oliegekoppelde gasprijs veel meer door de invloed van – dreigende - spanningen op het wereldtoneel en weerscalamiteiten en weersvoorspellingen.

Wereldmarkt
Er is (nog) geen wereldgasmarkt. Doordat de gasvoorziening via – kapitaalintensieve - pijpleidingen plaatsvindt is deze van oudsher regionaal van aard. Niet alleen per continent (Noord-Amerika, Europa, Azië) maar ook binnen continenten. De opkomst van vloeibaar aardgas (LNG) dat per schip wordt getransporteerd zou daarin verandering kunnen gaan brengen door de verbinding tussen de regio’s. Die verbindingen zijn tot stand gekomen, maar leiden vooralsnog niet tot prijsconvergentie, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de oliemarkt. Oorzaken zijn lange termijncontracten, een oligopolie op de aanbodzijde, kostenstructuur LNG ten opzichte van pijpleidingengas, handelsbeperkingen / geopolitiek (schaliegas  USA) en infrastructurele beperkingen (liquifactie-capaciteit LNG, pijpleidingen). Daarnaast zijn in de upstream gasmarkt, vóór de invoer van gas in de Europese Unie (bijvoorbeeld Russisch, Noors en Algerijns gas),  gascontracten nog veelal op basis van lange termijncontracten (20 jaar) op oliepariteit gesloten.

Schaliegas
De grootschalige winning van schaliegas in de Verenigde Staten leidt vanaf 2005 tot een enorme gasprijsdaling in de VS (‘schalierevolutie’). Omdat er (nog) geen infrastructuur is om dat – goedkope – gas te exporteren divergeren de Amerikaanse, Europese en Aziatische gasprijzen sinds die tijd. LNG-aanbod vindt zijn weg naar Japan omdat de prijzen daar veruit het hoogst zijn door een gebrek aan alternatieven. Schaliegaswinning in Europa leidt tot grote sociale weerstand.

Gasopslag
Het hebben van fysieke - voor marktpartijen toegankelijke - gasopslag is van groot belang voor de prijsvorming. Leveranciers zekeren hiermee hun portfolio (‘onderpand’). Is die zekerstelling er niet of onvoldoende, dan resulteert dit in een risico-opslag op de prijs. Een leverancier wil zoveel mogelijk risico’s afdekken en uitsluiten. VEMW ijvert sinds 2002 voor openstelling van de gasopslagen van de NAM (Grijpskerk, Norg) voor de markt tegen marktconforme condities. In de meest recente jaren realiseren de grote gasleveranciers in Nederland hun eigen opslagen (Epe, Zuidwending, Waalwijk). Taqa heeft een grote berging met derden-toegang in Alkmaar en Bergermeer.

Marktmonitoring
Sinds 2006 stelt de Nederlandse toezichthouder ACM jaarlijks een ‘Marktmonitor Groothandelsmarkt Gas en Elektriciteit’ op. Deze monitor geeft een beeld van het functioneren van deze markten. De monitor beschrijft de ontwikkelingen op deze markten en de mogelijke issues die spelen met betrekking tot het Mededingingsrecht en beleid. Na aandringen van VEMW breidt de ACM deze monitor in 2008 uit met:

  • een afstemming tussen de monitoring voor gas en elektriciteit. Beide markten vertonen immers nauwe samenhang (bijvoorbeeld elektriciteitsproductie op gas als brandstof);
  • de publicatie van meerjarige trends, zodat ook de ontwikkelingen van de markt in beeld komen.

Leden lezen hieronder meer over De Stemming en de historie van de prijsvorming.

Login